Khái niệm
“Lợi về lực thì thiệt về đường đi và ngược lại” (nguyên lý đòn bẩy)
Dựa vào nguyên lý của Accimet người ta đã truyền động trên các bánh răng có số răng khác nhau.
Bánh răng A có số răng chỉ bằng 1 nửa bánh răng B. Khi A quay 2 vòng thì mới kéo B đi được 1 vòng. Lực sẽ được chia đều trong 2 vòng quay, như vậy, dù bánh răng B có nặng bao nhiêu, nhưng người kéo bánh răng A vẫn cảm thấy nhẹ nhàng.
Ở ví dụ trên. Người ta sẽ quay bánh răng A. Thì bánh răng A gọi là Sơ cấp (SC). Bánh răng B gọi là Thứ cấp (TC).
Tỉ số truyền sẽ được tính như sau: TST= TC/SC
Trong ví dụ trên tỉ số truyền là TST= 20/10= 2.
- Tỉ số truyền lớn hơn 1 (tst>1) là lợi về lực. Tst= 2 là lợi về lực gấp 2 lần. (vd ta tác động lực 2kg có thể nâng được vật 4kg)
- Tỉ số truyền nhỏ hơn 1 (tst<1) là lợi về đường đi (thiệt về lực). Trong ví dụ trên, ta quay trực tiếp bánh B, thì bánh B lúc này là Sơ cấp. TST lúc này sẽ là 10/20= 0.5. Nếu đủ lực, ta sẽ quay được bánh B và kéo theo bánh A quay nhanh gấp đôi. Lúc này sẽ lợi về đường đi, cụ thể ở đây là vòng tua. Ví dụ như xe đạp, ta đạp 1 vòng thì bánh xe quay 2 vòng. Giúp xe chạy nhanh hơn.
Tên gọi các loại tỉ số truyền trên xe máy
Cơ cấu tuyền động xe đạp chỉ có 2 bánh răng: nhông trước (dĩa) và nhông sau (líp) được nối với nhau bởi dây sên (xích). Cơ cấu đơn giản chỉ có 2 bánh răng như ví dụ trên ta dễ dàng gọi tên 2 bánh răng Sơ cấp và thứ cấp
Nhưng với động cơ xe máy có rất nhiều bánh răng nối với nhau thì gọi như thế nào?
Nhà sản xuất vẫn giữ nguyên tắc chỉ có 2 bánh răng sơ cấp- thứ cấp nối với nhau từng cặp. Bánh răng sơ cấp truyền động từ nguồn phát ra lực, bánh răng thứ cấp truyền động tới bộ phận kế tiếp (hoặc tới bánh xe). Càng gần nguồn phát thì gọi là sơ cấp, càng gần đích (bánh xe) thì gọi là thứ cấp.
Người ta chia ra từng cặp SC-TC. Mỗi cặp đó là một bộ phận.
- Tỉ số truyền của cặp bánh răng nhông hú gọi là tỉ số truyền sơ cấp (Primary Reduction Gear Ratio)
Nhông hú của honda67 và cặp nhông hú răng xéo của suzuki xbike (A- sơ cấp nối với cốt tay dên, B- thứ cấp nối với nồi sau và truyền động qua bộ số) (bấm vào hình để phóng to)
- Tỉ số truyền của từng cặp bánh răng trong hộp số gọi là tỉ số truyền của từng số (thuật ngữ tiếng Anh vẫn gọi ngắn gọn là Gear Ratio)
Bộ 5 số ss50
- Tỉ số truyền của cặp nhông dĩa trong bộ nhông sên dĩa gọi là tỉ số truyền thứ cấp (Secondary Reduction Gear Ratio). Ví dụ nhông 13- dĩa 40 thì tỉ số truyền là 40/13= 3.077
Khi sắp lại bộ nhông sên dĩa, người ta thích chọn dĩa có số răng là số nguyên tố, hoặc tỉ số truyền là số vô tỉ. Ví dụ 40/13= 3.0769230769230769……
Xem thêm: So sánh tỉ số truyền
Tổng tỉ số truyền
Để biết được khả năng truyền động và truyền lực (khả năng chạy trớn và tải nặng) của một chiếc xe thì người ta xét tỉ số truyền tổng cộng từ lúc động cơ sinh công cho tới lúc quay bánh xe. Tỉ số truyền tổng cộng còn gọi là tỉ số truyền cuối cùng.
Một chiếc xe có nhiều bộ phận đặt tên là số 1, số 2, số 3…. số n. Công thức tính tổng tỉ số truyền bằng cách nhân các tỉ số truyền của từng bộ phận.
TST (total)= TST1 x TST2 x TST3 x……x TSTn
Chúng ta hãy cùng Blog Xeco xét một ví dụ trên chiếc xe Honda67 ss50:
Cơ cấu truyền động theo thứ tự sau: Động cơ- Nhông hú (bộ côn nồi)- Nhông số (hộp số)- Nhông dĩa (nhông sên dĩa truyền động ra bánh xe)
TST nhông hú (Primary Reduction Gear Ratio)= 71/16= 4.438
TST cặp bánh răng số 1 (1st Gear ratio)= 36/12= 3.000
TST cặp nhông dĩa gin 13-40 (Secondary Reduction Gear Ratio)= 40/13= 3.077
Tông tỉ số truyền ở số 1 là: TST(total)= 4.438 x 3.000 x 3.077= 40.962
Ví dụ 2: xe Yamaha yb50. Tổng tỉ số truyền ở số 1 TST(total)= 74/19 x 40/13 x 39/12 = 38.928
Như vậy, nếu để nhông dĩa gin theo xe thì ở số 1 thì dòng yb50 có lực kéo (lực tải nặng) yếu hơn dòng ss50. Để dòng yb50 có thể tải nặng tốt người ta có thể thay đổi bánh răng nhông sên dĩa.
Blog Xeco
Các bài viết liên quan đến “Tỉ số truyền”: http://xeco.wordpress.com/tag/t%E1%BB%89-s%E1%BB%91-truy%E1%BB%81n/
